Γιώργος Σάρλης
Το προσωπικό στοίχημα και η επιμονή της Γερμανίδας καγκελαρίου Άνγκελα Μέρκελ καθώς και οι συμβιβασμοί που επιτεύχθηκαν επί Γερμανικής προεδρίας το προηγούμενο εξάμηνο, είχαν ως αποτέλεσμα την ολοκλήρωση της υπογραφής της νέας συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Μεταρρυθμιστικής Συνθήκης ή «ασφαλέστερα» για πολλούς, της Συνθήκης της Λισσαβόνας.
Η συνθήκη είναι ένα αποτέλεσμα συμβιβασμού των χωρών-μελών. Μετά το διπλό «όχι» Γάλλων και Ολλανδών το 2005 και την άρνηση πολλών εταίρων να αποδεχθούν οτιδήποτε είχε σχέση με τον όρο «σύνταγμα», καταργήθηκαν, ή καλύτερα, αγνοήθηκαν ακόμη και τα ενιαία σύμβολα όπως η σημαία και ο ύμνος.
Η νέα συνθήκη είναι συντομότερη από το καταρριφθέν «Ευρωπαϊκό Σύνταγμα» (μόνο 252 σελίδες ), χρησιμοποιεί απλούστερη γλώσσα και χωρίς να απαρνείται τη φιλοσοφία του «συντάγματος Ζισκάρ Ντ΄Εστέν» αποτελεί ουσιαστικά μια προσπάθεια των κρατών μελών να καθησυχάσουν τους φόβους εκείνων που δεν ήθελαν την Ευρωπαϊκή Ένωση ως ένα «υπερκράτος».
Με το νέο κείμενο πραγματοποιούνται διαρθρωτικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της ‘Ένωσης”. Οι κανόνες με τους οποίους πορεύονταν τα κράτη μέλη είχαν διαμορφωθεί για να εξυπηρετούν τις ανάγκες 10 με 15 εταίρων. Μετά τις διευρύνσεις του 2004 και του 2007, και τον διπλασιασμό σχεδόν των μελών της ΕΕ (από 15 σε 27) διαφάνηκε η αναγκαιότητα τροποποίησης των Συνθηκών για την καλύτερη λειτουργία και ουσιαστικά για την επιβίωση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος. Κάτι τέτοιο προετοιμάστηκε με την Συνθήκη της Νίκαιας και επιχειρήθηκε με την αποτυχημένη προσπάθεια υιοθέτησης του Ευρωπαϊκού Συντάγματος το πριν από δύο χρόνια. Πλέον με την Συνθήκη που υπογράφηκε την προηγούμενη εβδομάδα και θα αρχίσει να ισχύει από το 2014, προβλέπονται τα εξής:
Τροποποιείται η σύνθεσή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Ο αριθμός των ευρωβουλευτών δεν μπορεί να υπερβαίνει τους 751 (750 συν ο πρόεδρος) ανεξάρτητα από το πόσες χώρες θα εισέλθουν στο μέλλον στην Ένωση. Η κατανομή των εδρών μεταξύ των χωρών μελών θα γίνεται με βάση τον πληθυσμό κάθε μέλους ενώ καμία χώρα δεν θα μπορεί να έχει λιγότερους από 6 και περισσότερους από 96 ευρωβουλευτές.
Στη Συνθήκη προβλέπεται η καθιέρωση του θεσμού του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ενός προσώπου που θα ασκεί την προεδρία με θητεία 2,5 ετών έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η συνέχεια και η αποτελεσματικότητα του συγκεκριμένου οργάνου, πράγμα το οποίο δεν ίσχυε με της διαδοχικές εξάμηνες αλλαγές της προεδρίας. Επίσης η Ευρώπη αποκτά και έναν Ανώτατο Επιτετραμμένο, τον “Ύπατο Εκπρόσωπο της Ένωσης για Θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφαλείας” αρμόδιος για την εξωτερική πολιτική της. Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε Υπουργό Εξωτερικών, αλλά κάτι τέτοιο απορρίφθηκε λόγο αντιδράσεων συγκεκριμένων μελών. Έτσι, οι ευρωπαίοι ηγέτες έδωσαν μια, ετεροχρονισμένη έστω, απάντηση στον Αμερικανό διπλωμάτη και πρώην Υπουργό Εξωτερικών Χένρυ Κίσινγκερ, που πριν πολλά χρόνια, ειρωνευόμενος, έλεγε: “Πείτε μου σε ποιόν να τηλεφωνήσω αν θέλω να μιλήσω με την Ευρώπη”.
Όσον αφορά στον τρόπο ψηφοφορίας, καθιερώνεται, από το 2014, το σύστημα της διττής πλειοψηφίας. Θα απαιτείται δηλαδή η σύμφωνη γνώμη του 55% των κρατών μελών που θα αντιπροσωπεύουν ταυτόχρονα και το 65 % του πληθυσμού. Περιορίζεται σημαντικά, όπως είναι φανερό, η ισχύς του βέτο από ένα μέλος. Πάντως, ύστερα από απαίτηση της Πολωνίας (και όχι μόνο), θα υπάρξει μια τριετής μεταβατική περίοδος, ως το 2017, στη διάρκεια της οποίας κάθε χώρα θα δύναται να ζητήσει τη λήψη μιας συγκεκριμένης απόφασης με βάση τα ισχύοντα σήμερα μέτρα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα έχει λιγότερα μέλη. Από το 2014, ο αριθμός τους θα αντιστοιχεί στα δύο τρίτα των χωρών-μελών που θα αλλάζουν με κυλιόμενο τρόπο. Έτσι, καταργείται η αρχή «κάθε χώρα και ένας επίτροπος».
Με τη νέα Συνθήκη καθίσταται επίσης ισχυρότερη η φωνή των πολιτών στα πλαίσια της ‘Ένωσης. Σύμφωνα με την νέα «Πρωτοβουλία υπέρ των πολιτών», εφόσον συγκεντρωθούν τουλάχιστον ένα εκατομμύριο υπογραφές υπηκόων από σημαντικό αριθμό κρατών µελών, μπορεί να υποχρεωθεί η Επιτροπή να υποβάλει νέες προτάσεις πολιτικής. Ενισχύονται, θεωρητικά, και οι αρμοδιότητες των εθνικών κοινοβουλίων. Έτσι, εφόσον το ένα τρίτο από τα κοινοβούλια απορρίψει ένα νομοσχέδιο, τότε η Κομισιόν υποχρεούται να το αναθεωρήσει.
Τέλος, η Συνθήκη εγγυάται ρητά την εφαρμογή του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων. Διασφαλίζεται έτσι για την ΕΕ μια σειρά αστικών, πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, τα οποία θα είναι νομικώς δεσμευτικά όχι μόνο για τα όργανα της Ένωσης, αλλά και για τα κράτη. Ο Χάρτης συγκεντρώνει όλα τα θεμελιώδη δικαιώματα σε έξι βασικά κεφάλαια: αξιοπρέπεια, ελευθερία, ισότητα, αλληλεγγύη, ιθαγένεια και δικαιοσύνη.
Βάσει του προγραμματισμού, οι «27» θα προχωρήσουν στην επικύρωση της νέας συνθήκης μέσω των κοινοβουλίων, εντός του 2008. Στόχος είναι το αργότερο μέχρι τις επόμενες ευρωεκλογές, που θα γίνουν το καλοκαίρι του 2009, η συνθήκη να έχει λάβει δεσμευτική νομική ισχύ σε όλα τα κράτη. Αυτό σημαίνει ότι δεν θα υπάρξουν πάλι δημοψηφίσματα στις χώρες για την αποφυγή των προβλημάτων του παρελθόντος. Κάτι τέτοιο συμφωνήθηκε τουλάχιστον άτυπα από όλα τα κράτη. Η μόνη χώρα που θα κάνει δημοψήφισμα για την επικύρωση της Συνθήκης είναι η Ιρλανδία, όπου οι φιλοευρωπαϊστές φτάνουν στο 60-65% του πληθυσμού!
Εν κατακλείδι, η νέα συνθήκη, που τροποποιεί τις προηγούμενες, ενισχύει την προσπάθεια των μελών της ένωσης για μία δημοκρατικότερη και διαφανέστερη Ευρώπη, μέσω του ενισχυμένου ρόλου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και των εθνικών κοινοβουλίων, με περισσότερες ευκαιρίες για τους πολίτες έτσι ώστε να εκφράζονται και να ακούγεται η φωνή τους, αλλά και με πιο συγκεκριμένη εικόνα για το ποιος κάνει τι σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα
“ΣΗΜΕΡΙΝΗ” της Πάτρας.
